یک بیلد تازه از پارچ لینوکس رسید و از همین حالا در دسترس شماست. این بار مسیرمان یکجور خاص بود؛ بهجای اینکه فقط چند بسته را آپدیت کنیم، نشستیم و به چیزهایی فکر کردیم که واقعاً روی تجربهٔ روزمرهٔ شما اثر میگذارد. از لحظهای که پارچ را نصب میکنید تا روزهایی که با آن کار میکنید و حتی روزی که بخواهید یک فلش بوتابل بسازید یا کرنل سیستم را عوض کنید.
در این پست میخواهیم قدمبهقدم با شما جلو برویم و بگوییم هر تغییر دقیقاً چه معنایی برای شما دارد، از کجا آمده، و چطور میتوانید از آن استفاده کنید. پس یک چای بریزید و همراه ما باشید، چون اینبار کمی طولانیتر از حد معمول خواهد بود.
چرا این بیلد مهم است
اگر تا امروز کاربر پارچ بودهاید، احتمالاً میدانید که فلسفهٔ این توزیع همیشه یک چیز بوده: تجربهٔ آرچ لینوکس را برای کاربر فارسیزبان راحتتر کنیم، بدون اینکه از انعطاف و قدرت آرچ چیزی کم شود. در بیلدهای قبلی تمرکز بیشتر روی زیرساخت و ابزارهای پایه بود. در این بیلد تمرکز روی چیزی است که کاربر همان روز اول نصب لمسش میکند: ظاهر نصبکننده، ابزارهای مدیریتی که از همان ابتدا روی سیستم هستند، و تنظیماتی که دیگر لازم نیست خودتان دستی انجام دهید.
در ادامه هر بخش را جدا از هم باز میکنیم.
مهمترین تغییرات
ظاهر تازهٔ نصبکنندهٔ کالامارس
نصبکننده اولین بخشی از سیستم است که هر کاربر تازهوارد با آن روبهرو میشود. برای خیلی از آدمها همین چند دقیقهٔ اول تصمیم میگیرد که آیا با یک توزیع راحت هستند یا نه. به همین دلیل این بار وقت زیادی گذاشتیم تا ظاهر کالامارس را از نو طراحی کنیم؛ تمیزتر، روشنتر و هماهنگتر با هویت بصری پارچ.
این طراحی تازه فقط یک روتوش سطحی نیست. مراحل نصب واضحتر چیده شدهاند، فونتها و رنگها با بقیهٔ سیستم همخوانتر شدهاند و کلی جزئیات کوچک اصلاح شده که در مجموع حس نصب کردن پارچ را بهتر میکند. اگر قبلاً پارچ را نصب کرده باشید، تفاوت را از همان صفحهٔ اول متوجه میشوید.
یک نکتهٔ کوچک: این تغییر ظاهری، مستقل از تغییرات پایداری نصبکننده است که در بخش «رفع اشکالها» توضیح میدهیم. یعنی هم زیباتر شده و هم پایدارتر.
کرنل منیجر پارچ
کرنل منیجر ابزاری است که هستههای نصبشده روی سیستم شما را پیدا میکند و در یک رابط کاربری ساده و گرافیکی نشان میدهد. تا پیش از این، برای دیدن یا تغییر نسخهٔ هسته باید سراغ ترمینال و pacman میرفتید، اسم بستههای کرنل را حفظ میکردید، و اگر میخواستید یک هستهٔ قدیمیتر را نگه دارید یا حذف کنید باید دستورات را دقیق میزدید.
حالا همهٔ این کار را میتوانید با چند کلیک انجام دهید. کرنل منیجر مستقیماً بر اساس مخازن فعال شما لیست هستههای موجود را میسازد، پس اگر مخزن chaotic-aur یا archlinuxcn را فعال کرده باشید، لیستی که میبینید متفاوت از کاربری خواهد بود که این مخازن را فعال نکرده است.
در نسخهٔ فعلی، رابط کاربری این ابزار با استفاده از GTK4 و ویجتهای Adwaita بازطراحی شده که همخوانی بصری بهتری با محیط دسکتاپ گنوم و اپلیکیشنهای مدرن آرچ دارد. یک ویزارد برای کامپایل کرنل سفارشی هم اضافه شده؛ یعنی اگر میخواهید یک هستهٔ خاص با تنظیمات دلخواه خودتان بسازید، این ابزار مراحل کار را قدمبهقدم جلوی شما میگذارد.
یکی از قابلیتهای کاربردیاش تشخیص خودکار بوتلودر است؛ چه از GRUB استفاده کنید و چه از systemd-boot، کرنل منیجر خودش تشخیص میدهد و ورودی بوت مناسب را میسازد، بدون اینکه لازم باشد شما دستی فایلهای پیکربندی بوتلودر را ویرایش کنید. علاوه بر این، بررسی وابستگیها هم بهصورت خودکار انجام میشود و برای کسانی که ترجیح میدهند از ترمینال کار کنند، پشتیبانی نصب از طریق خط فرمان هم وجود دارد.
مشکلات مربوط به دیالوگهای عملیات (یعنی همان پنجرههایی که وضعیت نصب یا حذف کرنل را نشان میدهند) هم در این نسخه برطرف شدهاند، و در کل کیفیت تجربهٔ کاربری این ابزار نسبت به نسخههای اولیهاش پیشرفت محسوسی داشته است.
درایور منیجر پارچ
درایور منیجر برای پیدا کردن و نصب درایورهای مناسب سیستم شما طراحی شده، مخصوصاً در مورد کارت گرافیک. اگر تا امروز از نصب دستی درایور انویدیا کمی میترسیدید، یا نمیدانستید کدام نسخهٔ درایور با کارت گرافیک شما سازگار است، این ابزار دقیقاً برای همین لحظه ساخته شده.
این ابزار حالا به فارسی هم صحبت میکند، که برای بخش بزرگی از کاربران پارچ که با اصطلاحات فنی انگلیسی راحت نیستند، تفاوت زیادی ایجاد میکند. یک صفحهٔ اطلاعات سامانه هم به آن اضافه شده که مشخصات سختافزاری سیستم شما، از جمله مدل کارت گرافیک، را نشان میدهد؛ این یعنی قبل از نصب هر درایوری، میتوانید مطمئن شوید که دقیقاً با چه سختافزاری طرف هستید.
در کنار این، بهبود عملکرد کلی برنامه هم انجام شده، یعنی باز شدن و اسکن کردن سیستم سریعتر از قبل است. در کل، تجربهٔ کار با این ابزار نسبت به نسخههای اولیهاش صیقلخوردهتر و قابلاعتمادتر شده است.
راهانداز اندروید
راهانداز اندروید که بر پایهٔ Waydroid ساخته شده، از این پس در کنار بقیهٔ ابزارهای مدیریتی روی سیستم شماست. با آن میتوانید برنامههای اندرویدی را مستقیماً روی پارچ لینوکس اجرا کنید، بدون نیاز به راهاندازی دستی و پیچیدهٔ Waydroid که معمولاً چند مرحلهٔ فنی و تنظیم دستی میطلبد.
برای کسانی که به یک اپلیکیشن موبایل خاص وابسته هستند، مثلاً یک اپ بانکی یا پیامرسانی که نسخهٔ دسکتاپ ندارد، این ابزار یک راهحل داخلی و رسمی است، بهجای اینکه مجبور باشید دنبال روشهای غیررسمی و پرزحمت بگردید.
اگر بخواهید همین حالا و مستقل از این ابزار گرافیکی آن را نصب کنید، کافی است این دستورات را در ترمینال بزنید:
sudo pacman -Sy
sudo pacman -S parchdroid
مدیر مخزن
مدیر مخزن اجازه میدهد مخازن نرمافزاری سیستم را از یک پنجرهٔ گرافیکی مدیریت کنید؛ فعال یا غیرفعال کردن مخازنی مثل chaotic-aur یا archlinuxcn دیگر نیازی به باز کردن فایل pacman.conf با یک ویرایشگر متن و دستکاری خطوط پیکربندی ندارد.
این تغییر شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسد، اما وقتی به یاد بیاورید که همان لیست کرنل منیجر یا حتی برخی رفتارهای سیستم بر اساس مخازن فعال شما تغییر میکند، اهمیتش روشنتر میشود. حالا میتوانید بدون ریسک خراب کردن یک فایل پیکربندی حیاتی، مخازن را روشن و خاموش کنید و ببینید هر کدام چه تفاوتی در بستههای در دسترس ایجاد میکنند.
چیزی که این چهار ابزار، یعنی کرنل منیجر، درایور منیجر، راهانداز اندروید و مدیر مخزن را کنار هم جالب میکند این است که همگی از روز اول روی سیستم شما نصب هستند. یعنی برای هیچکدام از این کارهای رایج، مجبور نیستید اول در فروم یا تلگرام بگردید ببینید کدام بسته را باید نصب کنید یا اصلاً چنین ابزاری وجود دارد یا نه.
هسته، پلاسما و گنوم بهروز شدند
این بیلد همراه با هستهٔ نسخهٔ ۷.۱، پلاسما نسخهٔ ۶.۷ و گنوم نسخهٔ ۵۰ عرضه شده است. اگر بخواهیم ساده توضیح دهیم که این بهروزرسانیها چه فایدهای دارند، باید به سه بخش اشاره کنیم:
هستهٔ جدیدتر معمولاً به معنای پشتیبانی بهتر از سختافزارهای تازهتر است؛ کارت گرافیک، کارت شبکه، یا حتی صفحهکلید و ماوسهای جدیدتری که ممکن است در نسخههای قدیمیتر هسته شناسایی نمیشدند یا درست کار نمیکردند.
پلاسما و گنوم هم به همین ترتیب؛ هر نسخهٔ جدید معمولاً چند اشکال بصری یا رفتاری نسخهٔ قبلی را برطرف میکند، گاهی عملکرد را بهتر میکند (مثلاً مصرف حافظه یا سرعت انیمیشنها)، و گاهی چند قابلیت کوچک جدید هم اضافه میکند.
ایزو رایتر پارچ
یکی دیگر از افزودههای این نسخه، ایزو رایتر پارچ است. تا پیش از این، برای نوشتن فایل ایزوی پارچ لینوکس روی فلش، معمولاً باید سراغ نرمافزارهای جانبی میرفتید، یا از دستورات ترمینال مثل dd استفاده میکردید که اگر یک بار مسیر دستگاه را اشتباه بزنید، ممکن است دیسک اشتباهی را پاک کنید.
حالا این ابزار خودش بخشی از توزیع است؛ کافی است آن را باز کنید، فایل ایزو و فلش موردنظرتان را انتخاب کنید و بقیهاش را به خودش بسپارید. این برای کسانی که میخواهند برای یک دوست یا همکار فلش نصب پارچ بسازند، یا خودشان چند نسخهٔ آزمایشی را روی چند فلش مختلف تست کنند، زمان و ریسک را بهطور محسوسی کاهش میدهد.
بهبودهای سیستمی
مدیربستهٔ shelly
مدیربستهٔ گرافیکی shelly در این نسخه به توزیع اضافه شده است. این ابزار قرار است در رلیزهای آینده جایگزین Gnome Software Center و Plasma Discover شود و یک تجربهٔ یکدستتر برای نصب و مدیریت بستهها از طریق رابط گرافیکی فراهم کند، مستقل از اینکه از کدام محیط دسکتاپ استفاده میکنید.
اگر همین حالا بخواهید آن را نصب و امتحان کنید، کافی است این دو دستور را بزنید:
sudo pacman -Sy
sudo pacman -S shellyمزیت داشتن یک مدیربستهٔ اختصاصی این است که تجربهٔ کاربر مستقل از انتخاب دسکتاپ (پلاسما، گنوم یا هر چیز دیگری) یکسان میماند؛ دیگر لازم نیست بین چند ابزار مختلف با ظاهر و رفتار متفاوت سوییچ کنید.
پیکربندیهای پیشفرض برای ابزارهای پرکاربرد
از این بیلد به بعد، پوستههای bash، zsh و همچنین fish، و ابزارهایی مثل vim، nano، micro، git و paru که روزانه از آنها استفاده میکنید، با یک پیکربندی اولیهٔ آماده همراه سیستم میآیند.
برای اینکه ملموستر بگوییم: تا پیش از این، اگر یک کاربر تازهکار ترمینال zsh پارچ را باز میکرد، با یک محیط خام و ساده روبهرو میشد که هایلایت سینتکس نداشت، تکمیل خودکار پیشرفته نداشت، و باید خودش مینشست و فایلهای پیکربندی را از صفر مینوشت یا از جایی کپی میکرد. حالا این محیط از همان لحظهٔ اول آماده و قابل استفاده است.
همین موضوع برای vim هم صدق میکند؛ بهجای یک ویرایشگر خام بدون شمارهگذاری خط، رنگبندی سینتکس یا تنظیمات پایه، حالا یک پیکربندی معقول و استاندارد از ابتدا فعال است. کسی که میخواهد تنظیمات دلخواه خودش را روی این پایه بسازد هم مشکلی ندارد، چون همهچیز در یک مخزن جداگانه و قابل مشاهده نگهداری میشود:
github.com/parchlinux/base-config
در کنار این، بهبودهایی هم برای ویلند اعمال شده تا کرومیوم و الکترون هم از آن پیروی کنند. این یعنی برنامههایی که بر پایهٔ کرومیوم یا الکترون ساخته شدهاند (که تعداد زیادی از اپلیکیشنهای دسکتاپ امروزی همینطورند) رفتار بهتر و هماهنگتری با بقیهٔ سیستم روی ویلند خواهند داشت.
در pipewire هم برای صدا اصلاحاتی انجام شده که به پایداری و کیفیت پخش و ضبط صدا کمک میکند.
رفع اشکالها
در این نسخه، مشکلاتی که قبلاً در نصبکننده وجود داشت برطرف شدهاند. این دسته از رفع اشکالها معمولاً کمتر دیده میشوند اما تأثیرشان مستقیم روی این است که آیا نصب پارچ برای یک کاربر تازهوارد بدون دردسر پیش میرود یا در میانهٔ راه با یک خطای عجیب متوقف میشود.
نتیجهٔ این کار این است که روند نصب پایدارتر شده و احتمال اینکه در میانهٔ نصب با خطای غیرمنتظره روبهرو شوید کمتر شده است. این تغییر در کنار بازطراحی ظاهری نصبکننده که در ابتدای این پست دیدیم، تجربهٔ نصب پارچ لینوکس را در مجموع بهتر کرده است؛ هم زیباتر و هم پایدارتر.
دریافت این بیلد جدید
برای دریافت این بیلد همواره میتوانید به وبگاه پارچ مراجعه کنید.
چند پرسش پرتکرار
آیا برای دریافت این تغییرات باید پارچ را از نو نصب کنم؟
خیر. اگر کاربر فعلی پارچ هستید، کافی است سیستم خود را بهروزرسانی کنید تا ابزارهای جدید و پیکربندیهای پیشفرض بهتدریج از طریق مخزن world در دسترستان قرار بگیرند. این بیلد جدید بیشتر برای کسانی اهمیت دارد که میخواهند از صفر پارچ را نصب کنند، چون این ابزارها از همان مرحلهٔ اول همراه سیستم خواهند بود.
اگر از مخزن پارچ روی یک توزیع دیگر استفاده میکنم چه؟
اگر کاربر پارچ نیستید و فقط مخزن world پارچ را روی یک آرچ دیگر اضافه کردهاید، میتوانید ابزارهایی مثل shelly یا parchdroid را جداگانه و با همان دستورات pacman که در این پست آمده نصب کنید. بعضی از قابلیتها مثل نصبکنندهٔ کالامارس طبیعتاً فقط برای نصب کامل پارچ کاربرد دارند.
آیا کرنل منیجر و درایور منیجر برای کارتهای گرافیک AMD و Intel هم کار میکنند؟
هدف این دو ابزار پوشش عمومی مدیریت هسته و درایور روی سیستم است، نه فقط انویدیا. با این حال بخش بزرگی از پیچیدگیای که این ابزارها قرار است ساده کنند، معمولاً مربوط به کارتهای گرافیک انویدیا بوده، چون اینها بیشتر از AMD یا Intel نیاز به درایور اختصاصی و مراحل نصب جداگانه دارند.
جمعبندی کوتاه
این بیلد پارچ لینوکس ترکیبی از سه چیز است: یک نصبکنندهٔ زیباتر و پایدارتر، مجموعهای از ابزارهای مدیریتی که از روز اول همراه شما هستند، و پیکربندیهای پیشفرضی که کار روزمره را سادهتر میکنند. اگر سؤال یا مشکلی در حین استفاده از این ابزارها داشتید، همیشه میتوانید از طریق فروم پارچ یا issue های گیتهاب پروژه با تیم در ارتباط باشید.